-Bipolar Bozukluk/ İki
Uçlu Mizaç Bozukluğu/ Manik Depresif Bozukluk
İKİ UÇLU MİZAÇ
BOZUKLUĞU'NUN BİR UCU "DEPRESYON"
Soru: Bipolar (İki Uçlu
Mizaç Bozukluğu) Bozuklukta Depresyonun yeri nedir?
Prof. Dr. Arif Verimli:
Türkçede "iki uçlu mizaç bozukluğu" veya "iki uçlu duygu durumu
bozukluğu" terimleriyle karşılanan bu rahatsızlık, daha çok "manik
depresif hastalık" adıyla şöhret bulmuştur. Ama hastalığın günümüzde
bilim çevrelerinde kullanılan ismi "Bipolar bozukluktur".
Duygu durumu fazla
değişken, bazen göklerde gezen bazen yerin yedi kat dibine batan
kişilere "manik depresif" dendiğini zaman zaman duyarız. Aslında
hayatında en az bir "mani" atağı geçirmiş insanlara bu teşhisi
koyarız.
Soru: İki Uçlu Mizaç Bozukluğunun depresyon dönemleri olur mu?
Prof. Dr. Arif Verimli:
Bipolar bozukluğun eski adı "manik depresif hastalıktı. "Bipolar"
kelimesi de "iki uçlu" anlamına gelmektedir. Hastalığın bir ucu
mani, diğer ucu depresyondur. Ama Bipolar bozukluk teşhisi
koyabilmek için hastanın bir depresyon dönemi geçirmiş olması şart
değildir. Kişi hayatı boyunca bir tek mani veya hipomani dönemi
geçirmişse bile, Bipolar bozukluk teşhisi konur.
Bipolar bozukluğun seyri
içinde görülen depresyon dönemleri de düzelir. Mani ve depresyon
atakları arasında kişi tamamen normaldir.
Soru: Karma Epizot Nedir?
Prof. Dr. Arif Verimli:
Bipolar bozukluklu bazı hastalarda hastalık dönemleri sırasında hem
mani hem depresyon belirtileri birlikte görülür. Mesela kişi çok
hareket etmektedir, çok enerjiktir, aşırı uçlardadır, cinsel isteği
yüksektir, kendisini çok zeki ve güzel bulmaktadır; yaratıcılığı
artar, ama aynı zamanda boğulacak derecede sıkılmakta, en ufak bir
şeye aşırı üzülmekte, sebepsiz yere ağlamakta, hatta bazen "ölümü"
düşünmektedir. İşte mani ile depresyon karışımı bu hastalık atağına
"karma epizot" deriz. "Epizot" kelimesinden de anlaşılacağı üzere,
gelip geçici bir durumdur.
Soru: İki Uçlu Mizaç Bozukluğu Kimlerde, ne sıklıkta görülür?
Prof. Dr. Arif Verimli:
Toplumda her 100 kişiden birinde bu hastalık vardır. Yani her 100
kişiden biri hayatında en az bir kere manik bir dönem geçirmiştir.
Bu da büyük bir rakamdır. Dünyada en az 70milyon, Türkiye'de 700
bin, İstanbul'da 150 bin kişi Bipolar bozukluğa yakalanmıştır.
Bipolar bozukluk kadında
ve erkekte eşit sıklıkta görülür. Hastalık genellikle 20-25'li
yaşlarda başlar. Ancak daha erken yaşlarda görülebildiği gibi daha
ileri yaşlarda da görülebilmektedir.
Soru: İki Uçlu Mizaç Bozukluğunun sebebi nedir?
Profesör Doktor Arif
Verimli: Bipolar bozukluğun sebebi tam olarak bilinmemektedir. Ancak
Bipolar bozukluk beyin kimyasının bozulmasıyla ilgili bir
psikiyatrik rahatsızlıktır. Antidepresan ilaçların kullanımı, bazı
yasadışı maddelerin kullanımı, beyin tümörleri, beyin damar
hastalıkları, kafa yaralanmaları mani benzeri belirtilere yol
açabilir. Ama vakaların büyük bölümü bilinen bir sebep olmaksızın
ortaya çıkmaktadır.
Bipolar bozukluğun bir
beden hastalığı, bir beyin hastalığı olduğu iyi bilinmektedir.
Beynimizde serotonin, dopamin, noradrenalin gibi bazı maddelerin
miktarı Bipolar bozuklukta değişmektedir. Yani Bipolar bozukluk,
beyin kimyasındaki bozulmasından
kaynaklanmaktadır.
Soru:
Bipolar Bozukluk Genetik midir?
Prof. Dr. Arif Verimli:
Bazı ailelerde Bipolar bozukluk sık görülür. Bipolar bozukluk yüzde
yüz genetik bir hastalık değildir. Hastalığa yakalananların büyük
bölümünün ailesinde daha önce benzer bir rahatsızlık görülmemiştir.
Ancak akrabalar arasında Bipolar bozukluğu olan bir kişi varsa,
diğer akrabaların bu hastalığa yakalanma riski artar.
Soru: Bipolar Bozukluk Düzelir mi?
Prof. Dr. Arif Verimli:
Bipolar bozukluk, ataklar halinde seyreden ve ataklar arasında
kişinin tamamen düzeldiği bir hastalıktır. Mani atakları tedavi ile
2-4 haftada genellikle iyileşir. Depresyon ataklarının büyük bölümü
de 2-3 haftada düzelmeye başlar ve 1.5-2 ayda önemli ölçüde
iyileşir.
Mani ve depresyon
ataklarının tekrarlama riski her zaman mevcuttur. Kimisi ömrü
boyunca başka hiç atak geçirmez. Tedavisiz hastalar ömürleri boyunca
ortalama 10 manik atak geçirirler. Bazı hastalarda mani, bazı
hastalarda depresyon atakları daha sıktır.
Hastalığın en üzücü
tarafı da bazı kişilerde atakların sık tekrarlamasıdır. Hatta her ay
bir manik bir depresif atak geçirenler bile vardır. Öyle ki zaman
zaman mani ve depresyon atakları arasında ya hiç iyilik dönemi
olmamakta veya iyilik dönemi birkaç günü geçmemektedir. Tedavi
olmayan Bipolar bozukluk hastalarında alkol ve madde bağımlılığı,
intihar gibi ciddi problemler sık görülür.
Soru: Bipolar Bozukluğun Tedavisi Nasıldır?
Prof. Dr. Arif Verimli:
Bipolar bozukluk modern tıbbın tedavi edebildiği bir hastalıktır.
Tedavisinde iki aşama söz konusudur:
- Atak tedavisi
- Koruyucu tedavi
Atak tedavisi
Hastanın zaman zaman
geçirdiği manik veya depresif atakların tedavisidir.
Manik atağın tedavisi
Manik atağın ayaktan
tedavisi çok zordur. Hastanın genellikle yatırılması gerekir.
Beyinde dopamini azaltan ilaçlarla hasta genellikle 2-4 hafta içinde
tam veya tama yakın düzelme gösterir.
Mani atağının çok ağır
olduğu veya ilaçlarla düzelmediği durumlarda, halk arasında "şok
tedavisi" olarak bilinen elektrokonvülsif tedavi (EKT) uygulanır.
Depresif atağın tedavisi
Depresif atak ağır
değilse hasta yatırılmadan da tedavi edilebilir. Bipolar bozukluk
içinde görülen depresyonlarda genellikle antidepresan ilaçlardan
kaçınır, başka sinir sistemi ilaçlarıyla tedaviyi tercih ederiz.
Ağır veya dirençli depresyonlarda elektrokonvülsif tedaviye
başvururuz.
Koruyucu tedavi
Bipolar bozuklukta önemli
olan koruyucu tedavidir. Manik-depresif ataklar tedavi edilebilse de
tekrarlama riski taşırlar.
Bipolar bozukluğun
koruyucu tedavisinde kullanılan ilaçlara "duygu durumu
düzenleyicileri" adı verilmektedir.
Koruyucu tedaviyle atak
sıklığı azaltılır, hasta tekrar mani veya depresyon geçirse bile
bunların hafif olması ve kısa sürmesi sağlanır. Bazı hastalar
ömürleri boyunca bir daha hiç hastalık atağına yakalanmazlar.