Genelde işyerlerinde stres daha çok şu alanlarda oluşmaktadır. İş
ortamındaki
rollerdeki belirsizliklerin olması, kişiler arası çatışmalar
yaşanması, çalışanlarda aşın
sorumluluk baskısı, yoğun iş yükü, iş yeri ortamına katılımsızlık ve
işyerinde mekan-yerleşim sorunları işyeri stresim oluşturmaktadır.
TÜRK POLİSİNİN PSİKİYATRİK HASTALIK KAYNAKLARI
Türk polisindeki stres değerlendirmesinde 6 ana bölümde sınıflandırmamız mümkündür. Bunlar;
Türk polisinin stres kaynaklarının belirlenmesi sırasında yakınma
sıralamasına bakıldığında ekonomik ve maddi nedenleri öncelikle ifade
ettikleri belirlenmiştir. Yani ekonomik nedenler, yakınılan stres
kaynaklan sıralamasında birinci sırada gözükmesine rağmen gerçek stres
belirtileri sıralamasında daha alt sıralardadır. Bunun nedeni diğer
faktörlere göre ekonomik
nedenler daha kolay dile getirilebilmektedir ve kişiye idari ve
yasal sorun çıkarmamaktadır
A -İş Ortamı (işin doğası)
Polisler sürekli
normal dışı olaylar (suç, suçlu, cinayet vs.)'la mücadele
etmektedir. Polislerin ruhsal
durumunu olumsuz etkilemektedir. Teşkilat içinde zaman zaman
hiyerarşik yapının çalışanların iş doyumunu engelleyecek biçimde
uygulanması polislerde verimliliğin düşmesine neden
olmaktadır. Teşkilatta meslek standartlarına uygun görev
tanımlarının oluşmaması görev
tanımında belirsizliğe ve meslekte branşlaşmamanın ortaya çıkardığı
olumsuzluklara yol açmaktadır. Türk polisinin yasalarla belirlenmiş olan
sorumluluk alanının
genişliği, her yasal uygulamadan polisin mesul tutulmasına yol
açmaktadır. Polis ortalama 800 yasa, kanun hükmünde
kararname, tüzük ve yönetmeliklerden sorumludur. Ancak sorumlu
olmasının yanında yasların icracısı durumundadır. Yani bir suç
olayında ilgili tüm yasaların
uygulamalarını bilmek ve yanlış yapmamak zorundadır.
B- Kişisel Özellikleri (Sosyal Benlik Algılaması)
Kişilik özelliklerin
polis seçiminde değerlendirilememesi, polisliğe uygun olmayan
kişilik özelliğine sahip kişilerin mesleğe katılmasına neden olmaktadır.
Polislerde kişilik özelliği olarak strese yatkınlık ve iletişim
becerilerinin yetersizliği polislerin iş ortamına uyumunu etkilemektedir. Ayrıca
polislerin başka sağlık problemleri de streslerini artırmaktadır. Türk polisinde
benlik algılamasıyla ilgili nedenler mesleğe uyumunu engellemektedir. Yani teşkilat çalışanlarının polis kimliğiyle
özdeşleşememeleri ve polislik mesleğini benimsememeleri
yaptıkları işten memnun olmamalarına yol açmaktadır.
C- Çalışma Koşulları (Çevre Faktörleri ve İş Yükü)
Türk polisinde işyerinde izin kullanamama ve ödüllendirmede
adaletsizlik düşüncesi meslek doyumunu düşürmektedir. Çalışma
ortamında bireysel rollerin belirsizliği, vardiya sistemindeki
problemler, nöbetlerin uzunluğu ve mesai dışında sık sık göreve
çağrılma gibi
çalışma ortamından kaynaklanan nedenler polisin stres kaynaklarından
bazılarıdır. Hiyerarşik yapının katı biçimde uygulanması polisin
insiyatif kullanma imkanını ortadan kaldırmaktadır.
Bunların yanında asli görev dışı algılanan işlerde göreve gelme
(Konser, maç gibi) durumunda kalmaları ve tatillerinden yararlanamamaları
polisin stresini artırmaktadır.
D-İdari, Yasal ve Sosyal Destek Alamama
Kurumsal desteğin azlığı ya da kurumun idari desteği vermemesi,
yapılan görevle
ilgili çok çabuk açığa alınabilme ile sıklıkla yasal soruşturmaya
maruz kalma mesleki verimliliği
düşürmektedir. Yani polislerin üstlerinden işiyle ilgili bilgi ve
destek alamaması meslek
doyumunu düşürmektedir. Ayrıca yasal desteğin azlığı polisleri
etkilemektedir. Ortalama 800 civarında yasa, yönetmelik ve tüzükten sorumlu tutulmanın
yanında, görevi yaparken karşılaşılan engellerden dolayı yasalar
karşısında sıklıkla suçlu konumuna düşme görev yapmayı
etkilemektedir. Bir olayda olay aynı olmasına rağmen polisin
uygulamasında farklı farklı değerlendirmeler ortaya
çıkmaktadır. Örneğin: 2003'de Adana'da yaşanan
yaralama olayında polisin olaya
müdahele edip etmemesi durumunda olduğu gibi. Bunların yanında kurum
ve kurum dışı sosyal destek azlığı ya da hiç desteğin olmaması
mesleğin benimsenmesini
engellemektedir. Bütün bu nedenler polisin kurum ve toplum içinde
kendisini yalnız
hissetmesine yol açmaktadır. Dolayısıyla Türk polisinin mesleki
doyumu ve mesleki
özdeşleşmesi sağlanamamaktadır.
E- Ekonomik Nedenler
Polisin eşdeğer diğer meslek gruplarına göre ücretinin düşük olması
iş doyumunu etkilemektedir. İş ortamında ödüllendirmenin ve diğer
ekonomik ve sosyal desteklerin azlığı
ekonomik olarak rahat hissetmemesine yol açmaktadır. Özlük
haklarıyla (Yüksek okul mezuniyeti, meslekte branşlaşma gibi.) ilgili
iyileştirmelerin yapılmasında güçlüklerin olması polislerde adaletsiz davranıldığı konusunda düşüncelerin
gelişmesine yol açmaktadır. Çünkü
çalışanın aldığı ücret toplumdaki sosyo-ekonomik statüsünün de
belirleyicisidir. Bu nedenlerden dolayı polisin verimliliği düşmektedir.
F- Ailesinden
Kaynaklanan Nedenler
Polisin aile
yaşantısından kaynaklanan problemler (Evli ya da bekar olma gibi) de
iş stresini artırmaktadır. Ailede
ekonomik, sağlık ya da duygusal problemlerin olması iş verimini düşürmektedir. Diğer
taraftan iş ortamındaki özellikle mesai sisteminden kaynaklanan nedenlerden dolayı
ailesine zaman ayıramama problemler de aile yaşantısını etkilemektedir.
G- Diğer Nedenler
Polisin bir problemi
olduğunda ruh sağlığı yardımı alamaması stresini artırmaktadır.
Yönetmeliklerdeki aktif silahlı
polislikle ilgili uygulamalardan ve toplumun ruh sağlığı ile ilgili genel yargılarından dolayı polis ilgili uzmanlara resmi yollardan
başvurmak istememektedir.
Sonuçta problemleri daha da kronik hale gelmektedir. Ayrıca sosyal,
sanatsal ya da sportif
faaliyetlere katılamama polisin ruhsal dengesini etkilemektedir.
Hizmet içi eğitimlere katılamama da mesleki performansını etkilemekte ve iş yerinde
kendine güvenini
azaltmaktadır. Mesleki doyumu düşen personelin de stresinde yükselme
olmaktadır.
SONUÇ
Stres düzeyi fazla yüksek olan polislerin iş doyumları daha düşük
olmaktadır. İş doyumu düşük ve aşın stresli personelin de verimi
düşmektedir. Polis stresinin genellikle çalışma ortamının
organizasyonu ve işletme politikaları ile ilgili olduğu sonucuna
varılmıştır. İş stresi ile işyeri koşullan, kişilik özellikleri,
işin niteliği, iş yerinin örgütlenme biçimi,
stresle baş etme stratejileri, iş
doyumu, sosyal destek, roller ve strese yatkınlık gibi faktörler
ilişkilidir. Sağlıklı bir personel seçiminin gerçekleştirilmesi, iş
ortamında mesai, fiziksel yapı ve rol tanımı gibi konularda
iyileştirmelerin yapılması ile sağlık, sosyal ve ekonomik alanlarda desteklerin artırılması
yararlı olacaktır. Bu nedenlerden, dolayı Türk polisinin iş doyumunu artıracak,
verimliliğini yükseltecek ve aşın stresini denetleyebilecek yasal,
idari ve kişisel düzenlemelerin yapılması gereklidir.